Της γεωπόνου Χριστίνας Χρόνη

Θεωρείτε ότι ο κήπος ή η βεράντα σας µαρτυρούν τη διάθεσή σας να προστατέψετε το περιβάλλον; Μη βιαστείτε να απαντήσετε «ασφαλώς». Βεβαιωθείτε πρώτα ότι έχετε ελέγξει όλες τις παραµέτρους. Και αυτό γιατί το θέµα –ή, ορθότερα, το ζήτηµα– δεν είναι αν έχετε γεµίσει το χώρο σας µε εύρωστα φυτά, αλλά κατά πόσο η συντήρησή τους επιβαρύνει το περιβάλλον. Μερικά από τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα είναι η ρύπανση των υπόγειων υδάτων µε νιτρικά, η λειψυδρία, η κατασπατάληση φυσικών πόρων για την παραγωγή συνθετικών λιπασµάτων και βελτιωτικών εδάφους, αλλά και η εξόντωση εντόµων και άλλων οργανισµών… Αν τα πάρετε ένα προς ένα, θα διαπιστώσετε ότι σε µικρή κλίµακα τα ενισχύετε καθώς προσπαθείτε να φροντίσετε τα φυτά σας. Πριν, όµως, αρχίσετε να ψιθυρίζετε ότι, όπως πάµε, θα στερηθείτε ακόµη και τους κήπους, µπορείτε απλώς να αλλάξετε τακτική. Με απλά λόγια, να κάνετε τις εργασίες συντήρησης του κήπου φιλικότερες προς το περιβάλλον.  

Στροφή σε… εναλλακτικές κινήσεις 

Η πρώτη, σχεδόν αυτονόητη, κίνηση που µπορείτε να κάνετε είναι να υιοθετήσετε µερικές από τις µεθόδους βιολογικής γεωργίας, ακόµη και στο µπαλκόνι. ∆ηλαδή, να αποφύγετε τη χρήση συνθετικών λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων. Για να βελτιώσετε το έδαφος του κήπου σας, επιλέξτε ένα ουδέτερο εδαφοβελτιωτικό υλικό, όπως το κοµπόστ –µε την προϋπόθεση ότι θα είναι σταθεροποιηµένο και ώριµο. Στην περίπτωση που τα φυτά σας προσβληθούν από έντοµα ή µύκητες, ρωτήστε ένα γεωπόνο για τους φυσικούς θηρευτές τους. Για παράδειγµα, η µελίγκρα µπορεί να αντιµετωπιστεί σκορπώντας πάνω στα προσβεβληµένα φυτά προνύµφες πασχαλίτσας. Θα τα βρείτε σε τυποποιηµένες συσκευασίες, σε φυτώρια εξειδικευµένα στη βιολογική καλλιέργεια. 

Χωρίς υπερβολές

Αν, βέβαια, πρέπει οπωσδήποτε να χρησιµοποιήσετε φυτοφάρµακα για να αντιµετωπίσετε µια απειλή, απλώς φροντίστε να ακολουθήσετε πιστά, χωρίς καµία απόκλιση, τις οδηγίες χρήσης τους. Μη χρησιµοποιήσετε ποσότητα µεγαλύτερη από την ενδεικνυόµενη, µε το σκεπτικό ότι θα πάρετε γρηγορότερα αποτελέσµατα. Το µόνο που θα καταφέρετε είναι να εξοντώσετε και τους ωφέλιµους µικροοργανισµούς ή τα έντοµα που βρίσκουν καταφύγιο στον κήπο σας. Σε καµία περίπτωση µην ξεχνάτε ότι οι συσκευασίες των λιπασµάτων και των φυτοφαρµάκων πρέπει να κλειδώνονται σε ένα ντουλάπι, µακριά από πηγές, ρυάκια και τεχνητές λιµνούλες. Όταν αδειάζει η συσκευασία του συνθετικού λιπάσµατος, µην την κάψετε µαζί µε τα χόρτα του κήπου, γιατί οι αναθυµιάσεις τους µπορεί να είναι επικίνδυνες. Αν οι συσκευασίες είναι πλαστικές, ξεπλύνετέ τις µε νερό µία ή δύο φορές. Τα ξεπλύµατα αυτά µπορούν να χρησιµοποιηθούν για τα φυτά σας, σαν αραιωµένο σκεύασµα.

Απωθητικά… φυτά 

Ορισµένα από τα φυτά που έλκουν εσάς απωθούν κάποιους από τους φυτοπαθογόνους οργανισµούς. Έτσι, αν φυτέψετε κατιφέδες περιµετρικά των παρτεριών, ουσιαστικά προστατεύετε τα φυτά σας από τους νηµατώδεις του εδάφους. Επιπλέον, ο βασιλικός και η λεβάντα απωθούν αρκετά έντοµα χωρίς να τα σκοτώνουν. 

Χτύπα ξύλο

Επιλέξτε προσεκτικά τα βερνίκια για τη συντήρηση των ξύλινων επίπλων κήπου –ιδίως όσα περιέχουν ενώσεις εναντίον µυκήτων και ξυλοφάγων οργανισµών. Προτιµήστε τα προϊόντα που φέρουν το οικολογικό σήµα Eco Label της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αλυσίδα παραγωγής τους έχει όσο το δυνατόν λιγότερες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Ορθολογικό πότισµα

Για να πάρετε άριστα στο θέµα της διαχείρισης του νερού, το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι να επιλέξετε φυτά που ευδοκιµούν στο µεσογειακό κλίµα ή, γενικότερα, φυτά που δεν χρειάζονται πολύ πότισµα, όπως η στατική, τα γεράνια κ.ά. Τα είδη που προέρχονται από τροπικές περιοχές είναι µεν εντυπωσιακά, αλλά για να διατηρηθούν, χρειάζονται σκίαση και υγρασία. Επιπλέον, µη σπαταλάτε νερό άσκοπα ποτίζοντας µε το λάστιχο. Μπορείτε να εγκαταστήσετε ένα σύστηµα αυτόµατου ποτίσµατος ή να καταφύγετε στην παραδοσιακή λύση: το ποτιστήρι. Αν χρησιµοποιήσετε το σύστηµα αυτόµατου ποτίσµατος, δώστε µεγάλη προσοχή στη ρύθµιση της ροής του νερού. Επιπλέον, προγραµµατίστε το πότισµα να γίνεται νωρίς το πρωί ή αφού πέσει ο ήλιος. Αν το προγραµµατίσετε το µεσηµέρι, το µεγαλύτερο µέρος του νερού θα εξατµιστεί. Εξάλλου, µην ξεχνάτε ότι το υπερβολικό πότισµα µπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη µούχλας πάνω στην επιφάνεια του χώµατος και αυτό, µε τη σειρά του, µπορεί να ταλαιπωρήσει τόσο εσάς (πρόκληση άσθµατος), όσο και τα φυτά (ασφυκτικές συνθήκες στις ρίζες των φυτών). Για να την εµποδίσετε να αναπτυχθεί, βεβαιωθείτε ότι οι τρύπες αποστράγγισης της γλάστρας είναι ανοιχτές και συνηθίστε να σκαλίζετε το χώµα µία φορά κάθε δέκα µέρες. 

Φωτεινά παραδείγµατα 

Τοποθετήστε λαµπτήρες εξοικονόµησης ενέργειας στα φωτιστικά συστήµατα εξωτερικού χώρου. Στα αποµακρυσµένα σηµεία του κήπου, όπου δεν είναι απαραίτητο να έχετε µονίµως φωτισµό, µπορείτε να τοποθετήσετε ανιχνευτές κίνησης. Πρόκειται για µικρές συσκευές, εφοδιασµένες µε ειδικούς αισθητήρες, οι οποίοι «αντιλαµβάνονται» πότε κάποιος περνάει και αυτόµατα ανάβουν το φως. Εξαιρετικά πρακτικά αποδεικνύονται και τα φωτιστικά που διαθέτουν αισθητήρες φωτός, οι οποίοι ενεργοποιούν τους λαµπτήρες όταν βραδιάζει και τους  απενεργοποιούν όταν ο ήλιος ανατείλει. Οι ανιχνευτές µπορεί να είναι ενσωµατωµένοι στο φωτιστικό σώµα ή ανεξάρτητοι. Τέλος, µην ξεχνάτε ότι υπάρχουν και τα φωτιστικά µε ηλιακούς συλλέκτες, οι οποίοι δεσµεύουν την ηλιακή ενέργεια κατά τη διάρκεια της ηµέρας και το βράδυ τη µετατρέπουν σε φως. Η τοποθέτησή τους γίνεται εύκολα και δεν απαιτεί πολύπλοκες συνδέσεις. Ωστόσο, η ισχύς τους, προς το παρόν, δεν είναι αρκετή να καλύψει πολύ µεγάλες επιφάνειες. 

Πάρτε τους τον αέρα

Φυτέψτε σε µια ζαρντινιέρα είδη µε θαµνώδη ανάπτυξη, όπως είναι η δάφνη, η αγγελική και το βιµπούρνο, και δηµιουργήστε ένα «ζωντανό» τείχος µπροστά ακριβώς από την µπαλκονόπορτά σας. Το φύλλωµά τους θα λειτουργήσει σαν εµπόδιο για τη σκόνη, τους ρύπους του αέρα και το θόρυβο. Για καλύτερα αποτελέσµατα, χρησιµοποιήστε µεγάλες πήλινες ζαρντινιέρες, µε τη σκέψη ότι οι πλαστικές δεν είναι αρκετά βαριές και ενδέχεται να παρασύρονται από τον αέρα. 

Αντί για γκαζόν 

Βάζουµε στοίχηµα ότι ποτέ δεν θα φανταζόσασταν ότι η κάλυψη µεγάλων εκτάσεων µε γκαζόν θα µπορούσε να είναι εχθρική κίνηση ως προς το περιβάλλον; Ωστόσο, η άποψη ότι ο χλοοτάπητας είναι δεδοµένο για κάθε υποδειγµατικό κήπο έχει αρχίσει να κλονίζεται. Οι αιτίες βρίσκονται στα χαρακτηριστικά του. ∆ηλαδή στο γεγονός ότι αποτελεί µονοκαλλιέργεια (οπότε συρρικνώνει την ποικιλότητα των οργανισµών της περιοχής), καθώς και στο ότι απαιτεί µεγάλες ποσότητες νερού, λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων (κυρίως ζιζανιοκτόνων). Για να καλύψετε το κενό που θα αφήσει, µπορείτε να προβείτε σε εναλλακτικές λύσεις, στην επιλογή φυτών κατάλληλων να καλύψουν το έδαφος. Πρόκειται για είδη χαµηλού ύψους, µε έρπουσα ή οριζοντιόκλαδη ανάπτυξη. Προαπαιτούµενα για την επιλογή τους είναι να αναπτύσσονται και να ευδοκιµούν χωρίς την ανάγκη µεγάλης ποσότητας νερού και, παράλληλα, να αντέχουν σε εχθρικές εισβολές (ασθένειες και έντοµα) και αντίξοες συνθήκες. Στην παραδοσιακή της εκδοχή, η κάλυψη του εδάφους αφορούσε σε ένα είδος φυτού, το οποίο καλύπτει όλη την επιλεγµένη περιοχή κατά τρόπο ανάλογο µε το γρασίδι. Πλέον, οι γεωπόνοι εξετάζουν τη φύτευση πολλών διαφορετικών φυτικών ειδών, που δίνουν ένα αποτέλεσµα σαν ένα χρωµατιστό µωσαϊκό. Παραδείγµατα τέτοιων φυτών είναι: η αγγελική, η πολυετής βίγκα η έρπουσα, το υπέρικουµ, η λεβάντα, η λαντάνα έρπουσα, το πολύγαλα. Γενικά, η επιλογή αυτή θεωρείται προσιτή λύση από οικονοµικής πλευράς. Για παράδειγµα, µια περιοχή ενός τετραγωνικού µέτρου µπορεί να καλυφθεί µε µία λεβάντα και να κοστίσει περίπου 2 ευρώ, ενώ η κάλυψη της αντίστοιχης περιοχής µε γρασίδι θα κοστίσει περίπου 9 έως 10 ευρώ.