Της γεωπόνου Χριστίνας Χρόνη

Ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσει κανείς ένα πρόβλημα είναι να το προλάβει. Χιλιοειπωμένη πρόταση με όλους τους δυνατούς συντακτικούς συνδυασμούς, αλλά σωστή και, γι’ αυτό το λόγο, καθολικά εφαρμόσιμη. Μπορείτε να το διαπιστώσετε και στον κήπο. 

Καλλιεργητικές συνήθειες

Αν πιστεύετε ότι ξεριζώνοντας ένα «άρρωστο» φυτό θα απαλλαγείτε και από τον παθογόνο παράγοντα που φέρει, θα πρέπει να αναθεωρήσετε. Πολλοί φυτοπαθογόνοι οργανισμοί (όπως ο μύκητας που προκαλεί τον εξώασκο), επιβιώνουν για μικρά ή μεγάλα χρονικά διαστήματα στο έδαφος, στους σπόρους ή σε γειτονικά φυτά, που «λειτουργούν» ως εναλλακτικοί ξενιστές. Επομένως, είναι σημαντικό να καθαρίζετε καλά την περιοχή από κάθε μολυσματικό παράγοντα. Για να αποκλείσετε την επιβίωσή του με τη μεταφορά του σε κάποιο άλλο είδος, μια τελείως πρακτική συμβουλή είναι να φυτέψετε φυτά διαφορετικής οικογένειας ή να σκάψετε το χώμα και να το αφήσετε αφύτευτο για αρκετούς μήνες. Σε αυτό το σκεπτικό κινούνται χονδρικά τα σχέδια εναλλαγής καλλιεργειών και αγρανάπαυσης. 

Αντί για πολλαπλασιασμό, αφαίρεση

Μερικές φορές μπορεί να πιστέψετε ότι τα φυτά σας κατατροπώθηκαν από τον «εχθρό» μέσα σε ένα βράδυ. Η αλήθεια  όμως είναι ότι αυτό μπορεί να γίνει σπάνια, όπως για παράδειγμα αν δεχτεί την επιδρομή σαλιγκαριών ή λαγών. Στην πραγματικότητα, τα φυτοπαθογόνα (είτε είναι μικροοργανισμοί είτε έντομα, αραχνίδια κ.λπ.) χρειάζονται το χρόνο τους για να «εγκατασταθούν» στο φυτό σε επαρκείς πληθυσμούς ώστε να κάνουν τη ζημιά. Τα συμπτώματα των προσβολών και των ασθενειών αρχίζουν να φαίνονται αφού οι πληθυσμοί έχουν εγκατασταθεί. Αυτό που μπορείτε, όμως, να κάνετε είναι να ελέγχετε οπτικά για την παρουσία εχθρών και να τους εξουδετερώνετε (αφαιρώντας τα προσβεβλημένα φύλλα ή σκουπίζοντάς τα με ένα βαμβάκι ποτισμένο σε λίγο οινόπνευμα) πριν πολλαπλασιαστούν σε ανεξέλεγκτα μεγέθη. Οι έλεγχοί σας θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί ύστερα από βροχή ή άνεμο ή κάθε φορά που φέρνετε ένα νέο φυτό στον κήπο ή όποτε εμβολιάζετε. 

Όλα κάνουν τον κύκλο τους 

Μαθαίνοντας τον κύκλο των φυτοπαθογόνων οργανισμών (για παράδειγμα, πότε οι λάρβες μεταμορφώνονται σε έντομα και πότε τα έντομα γεννούν ωά), μπορείτε να καταστρώσετε καλύτερα το προληπτικό ή κατασταλτικό σας σχέδιο. Και μάλιστα μπορείτε να αποφύγετε τους ψεκασμούς. Για παράδειγμα, αν το χώμα στις γλάστρες ή στα παρτέρια σας έχει άσπρα σκουλήκια, μπορείτε να το κοσκινίσετε. Αν το αφήσετε, τον Αύγουστο τα σκουλήκια αυτά θα μεταμορφωθούν σε κολεόπτερα, τα οποία θα γεννήσουν ωά και τα οποία, για να εξουδετερωθούν, θα πρέπει να ψεκάσετε με πολύ ισχυρά χημικά σκευάσματα. 

Κάντε συμμαχίες

Ορισμένα από τα φυτά που έλκουν εσάς απωθούν κάποιους από τους φυτοπαθογόνους οργανισμούς. Έτσι, αν φυτέψετε κατιφέδες περιμετρικά των παρτεριών, ουσιαστικά προστατεύετε τα φυτά σας από τους νηματώδεις του εδάφους. Επιπλέον, ο βασιλικός και η λεβάντα απωθούν αρκετά έντομα χωρίς να τα σκοτώνουν. Στην περίπτωση που τα φυτά σας προσβληθούν από έντομα ή μύκητες, ρωτήστε ένα γεωπόνο για τους φυσικούς θηρευτές τους. Για παράδειγμα, η μελίγκρα μπορεί να αντιμετωπιστεί σκορπώντας πάνω στα προσβεβλημένα φυτά προνύμφες πασχαλίτσας.

Όχι στο στρες

Τα φυτά εισέρχονται σε κατάσταση στρες όταν οι συνθήκες (υγρασίας, θερμοκρασίας, ηλιοφάνειας κ.λπ.) δεν είναι ευνοϊκές για να αναπτύξουν τις φυσιολογικές τους λειτουργίες. Τότε, πολλές φορές οι βλαστοί, τα φύλλα ή οι οφθαλμοί τους παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που δεν ανταποκρίνονται στη φυσιολογία του είδους. Για παράδειγμα, ψηλόλιγνους βλαστούς, αποχρωματισμούς φύλλων. Ένα φυτό σε κατάσταση στρες είναι πιο ευάλωτο σε προσβολές και ασθένειες. Επομένως, προσπαθήστε να επιλέξετε φυτά που ευδοκιμούν στις συνθήκες του κήπου σας (π.χ. στον τύπο του εδάφους, στις συνθήκες ηλιοφάνειας και ανέμου). 

«ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΑ» ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

•Οι άκρες των φύλλων ξεραίνονται Θα το συναντήσετε κυρίως στα φυτά που συντηρείτε σε γλάστρες. Οφείλεται τις περισσότερες φορές στο υπερβολικό πότισμα. Επιβαρύνεται αν δεν αδειάζετε το νερό από το πιατάκι της γλάστρας και το αφήνετε να εξατμιστεί. Η υπερβολική ποσότητα νερού καταλαμβάνει όλους τους διαθέσιμους πόρους του εδάφους, «εξοστρακίζοντας» το οξυγόνο, με αποτέλεσμα οι ρίζες να ασφυκτιούν και το υπέργειο μέρος (ουσιαστικά, τα φύλλα) να στρεσάρονται. 

Τι μπορείτε να κάνετε Κατ’ αρχάς αφήστε το χώμα απότιστο ώσπου να μειωθεί κάπως η υγρασία του και να ανακτηθεί η ισορροπία νερού-αέρα. Από εδώ και πέρα, πριν ποτίσετε, θα πρέπει να ελέγχετε αν έχει υγρασία το χώμα. Αν είναι αρκετά υγρό, απλώς αναβάλετε το πότισμα. Μην ξεχνάτε ποτέ να αδειάζετε το πιατάκι της γλάστρας. Αν το ποτίζετε με κάποιο σύστημα αυτόματου ποτίσματος, μειώστε την ποσότητα νερού που δέχεται το φυτό σας μέσω του μπεκ ή αραιώνοντας τη συχνότητα του ποτίσματος.  

•Οι βλαστοί γίνονται χλωρωτικοί Θα δείτε τους βλαστούς να ψηλώνουν, αλλά να παραμένουν λεπτοί και να μη σκουραίνουν. Η αιτία βρίσκεται στην έλλειψη φωτός. Αν αφήσετε τα φυτά σας σε αυτές τις συνθήκες, σύντομα θα τα δείτε να πεθαίνουν. 

Τι μπορείτε να κάνετε Δύο είναι οι λύσεις. Η πρώτη, η λιγότερο φιλική προς το περιβάλλον είναι να καταφύγετε στον τεχνητό φωτισμό για να ενισχύσετε τη φωτοσύνθεση. Η άλλη είναι να χαρίσετε τα είδη που έχετε σε κάποιους φίλους με ηλιόλουστο μπαλκόνι και να τα αντικαταστήσετε με είδη που μπορούν να ευδοκιμήσουν σε λιγοστό φως. 

•Ξερές περιοχές στο χλοοτάπητα Αν δεν υπάρχει προσβολή, τότε τρεις μπορεί να είναι οι αιτίες: η συμπίεση του εδάφους, η κατακράτηση νερού και τα ούρα των κατοικίδιων. 

Τι μπορείτε να κάνετε Αν το πρόβλημα είναι η συμπίεση του εδάφους, αφαιρέστε τοπικά το γρασίδι και καλλιεργήστε το έδαφος. Αν το πρόβλημα είναι το νερό, ελέγξτε αρχικά αν υπάρχει κάποια φθορά ή κάποια άστοχη ρύθμιση στο σύστημα ποτίσματος. Διαφορετικά, θα πρέπει να λάβετε μέτρα για αποστράγγιση.

• Τα φύλλα καίγονται Το πρώτο που θα κοιτάξετε είναι αν φταίει ο ήλιος, ιδίως αν τα είδη που έχετε προτιμούν τη σκιά. Το δεύτερο είναι ο άνεμος και το τρίτο το λίπασμα. 

Τι μπορείτε να κάνετε Μην ποτίζετε τις ώρες που ο ήλιος μεσουρανεί. Προτιμήστε νωρίς το πρωί ή το απόγευμα. Επιπλέον, φροντίστε να μη ρίχνετε νερό πάνω στα φύλλα. Οι σταγόνες που θα μείνουν μπορεί να λειτουργήσουν ως μεγεθυντικός φακός και να τα κάψουν τοπικά. Αν το πρόβλημα είναι ο άνεμος, ανεβαίνει ο βαθμός δυσκολίας, γιατί θα πρέπει είτε να κατασκευάσετε ένα προστατευτικό μπροστά από το φυτό σας είτε να το μετακινήσετε σε άλλη θέση. Για να αποφύγετε το «κάψιμο» εξαιτίας του λιπάσματος, μη ρίχνετε λίπασμα σε περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, ακόμη και αν έχετε αφήσει το φυτό σας απότιστο για μέρες. 

•Αλλάζει το χρώμα των φύλλων τοπικά Μπορεί να αλλάζει το χρώμα των νευρώσεών τους ή το χρώμα ανάμεσα στις νευρώσεις, χωρίς να υπάρχει ίχνος προσβολής. Τότε μπορεί να πρόκειται είτε για έλλειψη είτε για υπερβολική συγκέντρωση ενός θρεπτικού στοιχείου. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε τροφοπενία και στη δεύτερη φυτοτοξικότητα. 

Τι μπορείτε να κάνετε Θα συμβουλευτείτε ένα γεωπόνο ή θα ανατρέξετε σε ένα καλό βιβλίο για τη θρέψη των φυτών, ώστε να μπορέσετε να διακρίνετε ποιο θρεπτικό στοιχείο προκαλεί το πρόβλημα. Αν πρόκειται για τροφοπενία, το φυτό θα συνέλθει με την προσθήκη του κατάλληλου λιπάσματος. Τα πράγματα δυσκολεύουν στην περίπτωση φυτοτοξικότητας. Εκεί, η δυνατότητα που έχετε να επέμβετε θα εξαρτηθεί από το βαθμό της ζημιάς και από το στοιχείο που έχει υπερσυγκεντρωθεί.